ราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนประกาศเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2026 ให้ฟรานซิส ฮัลเซน นักฟิสิกส์เชื้อสายเบลเยียม-อเมริกันจากมหาวิทยาลัยวิสคอนซิน–แมดิสัน เป็นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ประจำปี 2026 สำหรับบทบาทสำคัญต่อหอสังเกตการณ์นิวทริโน IceCube และการค้นพบนิวทริโนพลังงานสูงที่มีต้นกำเนิดทางดาราศาสตร์

นิวทริโนเป็นอนุภาคที่ไม่มีประจุไฟฟ้า มีมวลน้อยมาก และแทบไม่ทำปฏิกิริยากับสสาร คุณสมบัตินี้ทำให้ตรวจจับได้ยาก แต่ก็ทำให้นิวทริโนเดินทางข้ามระยะทางมหาศาลโดยไม่ถูกสนามแม่เหล็กเบี่ยงทิศ นักวิทยาศาสตร์จึงใช้ทิศทางของมันย้อนกลับไปศึกษาปรากฏการณ์พลังงานสูงในจักรวาลได้

แนวคิดของฮัลเซนคือเปลี่ยนน้ำแข็งใสใต้ขั้วโลกใต้ให้เป็นเครื่องตรวจจับขนาดมหึมา IceCube ฝังเซนเซอร์แสงมากกว่า 5,000 ตัวลงในน้ำแข็งลึกราว 2,500 เมตร ครอบคลุมปริมาตรประมาณหนึ่งลูกบาศก์กิโลเมตร เมื่อมีนิวทริโนทำปฏิกิริยากับสสารในน้ำแข็ง เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอาจสร้างแสงวาบเล็ก ๆ ให้เซนเซอร์บันทึกได้

Reuters ระบุว่าฮัลเซนเสนอแนวคิดตรวจจับนิวทริโนในน้ำแข็งขั้วโลกใต้ตั้งแต่ปี 1988 ก่อนที่โครงการจะสร้างเสร็จในปี 2011 ขณะที่ AP รายงานว่า IceCube เป็นความร่วมมือของนักวิทยาศาสตร์มากกว่า 400 คนจาก 14 ประเทศ ความสำเร็จจึงเป็นทั้งผลงานจากวิสัยทัศน์ระยะยาวและการทำงานร่วมกันในระดับนานาชาติ

รางวัลปีนี้มีมูลค่า 12 ล้านโครนาสวีเดน การประกาศดังกล่าวได้รับความสนใจเพราะ IceCube ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือศึกษาฟิสิกส์อนุภาค แต่ยังเปิดวิธีมองจักรวาลผ่าน “ผู้ส่งสาร” ชนิดใหม่ ซึ่งช่วยเสริมข้อมูลจากกล้องโทรทรรศน์ที่รับแสงและคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าแบบเดิม