อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เพิ่มเครื่องมือเฝ้าระวังคุณภาพน้ำด้วย “M‑Sense” ชุดตรวจสารหนูแบบพกพาที่ให้ผลคัดกรองภาคสนามภายในประมาณ 3–5 นาที หลังเหตุคุณภาพน้ำดิบในแม่น้ำสายเปลี่ยนแปลงรุนแรงเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 จนกระทบการผลิตน้ำประปาในพื้นที่

ข้อมูลจาก[สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 กรมควบคุมมลพิษ](https://epo01.pcd.go.th/th/news/detail/193950)ระบุว่า ช่วงวันที่ 5–6 พฤศจิกายน น้ำดิบมีความขุ่นมากกว่า 10,000 NTU และตรวจพบสารหนู 0.30 มิลลิกรัมต่อลิตร ทำให้การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สายต้องหยุดผลิตน้ำชั่วคราว ผลตรวจภาคสนามของเจ้าหน้าที่ในเวลาต่อมาพบสารหนู 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะที่เกณฑ์คุณภาพน้ำผิวดินกำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร เจ้าหน้าที่ยังเก็บตัวอย่างจากสามจุดส่งห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันผล

M‑Sense พัฒนาโดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สวทช. ใช้หลักการตรวจวัดเชิงเคมีไฟฟ้า ผู้ปฏิบัติงานหยดตัวอย่างและสารช่วยตรวจลงบนชิปเซนเซอร์ ก่อนอ่านผลผ่านระบบคอมพิวเตอร์ [สวทช.](https://www.nstda.or.th/home/news_post/deputy-pm-visits-mae-sai-m-sense/)ระบุว่าการทดสอบใช้เวลาราว 3–5 นาที และมีต้นทุนประมาณ 60 บาทต่อครั้ง อุปกรณ์ถูกส่งมอบให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายเพื่อช่วยตรวจเชิงรุกในพื้นที่เสี่ยง

ความสำคัญของเครื่องมือนี้อยู่ที่ความเร็วและความคล่องตัว เจ้าหน้าที่สามารถคัดกรองน้ำหลายจุดได้ทันทีเพื่อช่วยตัดสินใจว่าจะต้องเตือนประชาชน เก็บตัวอย่างเพิ่ม หรือปรับการผลิตน้ำประปาหรือไม่ อย่างไรก็ตาม M‑Sense เป็นเครื่องมือตรวจคัดกรอง ไม่ใช่อุปกรณ์กำจัดสารหนู และผลที่มีนัยสำคัญยังควรเชื่อมต่อกับการตรวจยืนยันในห้องปฏิบัติการและข้อมูลจากสถานีเฝ้าระวังต่อเนื่อง

เหตุการณ์ได้รับความสนใจเพราะกระทบทั้งความมั่นคงด้านน้ำและสุขภาพของชุมชนชายแดนโดยตรง กรมควบคุมมลพิษกำลังเดินหน้าระบบติดตามหลายระดับ รวมถึงแผนสถานีตรวจวัดอัตโนมัติ 7 แห่งและการเตรียมแหล่งน้ำดิบสำรอง ส่วน[การประปาส่วนภูมิภาค](https://www.pwa.co.th/news/view/200788)ยืนยันว่าหลังรับมือเหตุการณ์ ระบบผลิตกลับมาดำเนินการและน้ำประปาที่จ่ายอยู่ผ่านมาตรฐานของ กปภ. โดยช่วงภาวะผิดปกติมีการติดตามความขุ่นและสารหนูถี่ถึงทุก 30 นาที

สำหรับประชาชน ต้องแยกให้ออกจากกันระหว่าง “น้ำดิบในแม่น้ำ” กับ “น้ำประปาที่ผ่านระบบผลิต” [กรมอนามัย](https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai/45351)แนะนำให้งดใช้น้ำจากแม่น้ำที่ยังไม่ผ่านการบำบัดเพื่อดื่ม ทำอาหาร ล้างผัก หรือสัมผัสโดยตรงในพื้นที่เสี่ยง และเตือนว่าการต้มกับการเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ ควรติดตามประกาศของหน่วยงานท้องถิ่นและเลือกน้ำจากระบบที่ได้รับการรับรอง

ประเด็นที่ยังต้องจับตาคือผลห้องปฏิบัติการจากจุดเก็บตัวอย่าง แนวโน้มค่าความขุ่นและสารหนูเมื่อฝนเปลี่ยน รวมถึงความต่อเนื่องของสถานีอัตโนมัติและแหล่งน้ำสำรอง ส่วนสาเหตุของความผิดปกติยังต้องอาศัยหลักฐานเพิ่มเติม หน่วยงานจังหวัดเคยระบุว่ายังไม่ควรสรุปความเชื่อมโยงกับกิจกรรมต้นน้ำหรือเหมืองจนกว่าจะมีข้อมูลตรวจสอบเพียงพอ ดังนั้นข่าวนี้ควรติดตามจากผลวิเคราะห์และการสอบสวนอย่างเป็นทางการ ไม่ใช่ข้อสันนิษฐานในสื่อสังคมออนไลน์

การนำ M‑Sense ลงพื้นที่จึงเป็นก้าวสำคัญของระบบเตือนภัยเร็ว แต่คำตอบระยะยาวยังขึ้นอยู่กับข้อมูลที่เปิดเผยสม่ำเสมอ การตรวจซ้ำที่เชื่อถือได้ และแผนจัดหาน้ำที่ปลอดภัยเมื่อคุณภาพแม่น้ำเปลี่ยนกะทันหัน