อาเซียนก้าวเข้าสู่หมุดหมายใหม่ของเศรษฐกิจดิจิทัล หลังประเทศสมาชิกลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน หรือ ASEAN Digital Economy Framework Agreement (DEFA) ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ก่อนส่งมอบเอกสารต่อเลขาธิการอาเซียนในพิธีเปิดการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 วันที่ 15 พฤศจิกายน โดยไทยมีบทบาทเป็นประธานคณะกรรมการเจรจาจนสามารถปิดการเจรจาได้สำเร็จในเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา

[กระทรวงพาณิชย์](https://www.moc.go.th/th/gallery/category/detail/id/5/iid/9730342) ระบุว่า ฝ่ายไทยมี ดร.กิริฎา เภาพิจิตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์ เป็นผู้แทนเข้าร่วมพิธีลงนามร่วมกับรัฐมนตรีการค้าและผู้แทนประเทศสมาชิก ขณะที่ [สำนักเลขาธิการอาเซียน](https://asean.org/secretary-general-of-asean-attends-the-signing-ceremony-of-the-asean-digital-economic-framework-agreement-defa/) ยืนยันว่าการลงนามเกิดขึ้นควบคู่กับการประชุมคณะมนตรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ครั้งที่ 28 และคาดว่าความตกลงจะเริ่มมีผลในปี 2570

DEFA ถูกออกแบบมาแก้ปัญหาที่ผู้ประกอบการต้องเผชิญมานาน คือกฎระเบียบ มาตรฐาน และระบบดิจิทัลของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน การขายสินค้า บริการ หรือซอฟต์แวร์ข้ามพรมแดนจึงอาจต้องทำเอกสารซ้ำ เชื่อมระบบหลายแบบ และรับภาระต้นทุนด้านการปฏิบัติตามกฎ ความตกลงใหม่นี้วางกติกากลางเพื่อให้ระบบของสมาชิกเชื่อมต่อและทำงานร่วมกันได้มากขึ้น โดยยังเปิดพื้นที่ให้แต่ละรัฐบาลกำกับดูแลเพื่อประโยชน์สาธารณะ

ประเด็นหลักครอบคลุมการค้าไร้กระดาษ พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ข้ามพรมแดน การยืนยันตัวตนดิจิทัล การชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ความปลอดภัยออนไลน์และไซเบอร์ นโยบายการแข่งขัน ตลอดจนข้อมูล นวัตกรรม และเทคโนโลยีเกิดใหม่ เช่น ปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เอกสารทางการของ [กระทรวงการค้าและอุตสาหกรรมสิงคโปร์](https://www.meti.gov.sg/trade-international-economic-relations/agreements-/asean-digital-economy-framework-agreement--defa-/) อธิบายว่า DEFA เป็นความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลแบบเดี่ยวที่มีผลผูกพันทางกฎหมายฉบับแรกของอาเซียน

สำหรับผู้ประกอบการไทย ผลที่คาดหวังไม่ใช่เพียงการส่งเอกสารออนไลน์แทนกระดาษ แต่คือการลดรอยต่อระหว่างตลาด เช่น การรับชำระเงิน การตรวจสอบตัวตน และการส่งข้อมูลประกอบธุรกรรม หากกฎและระบบเข้ากันได้มากขึ้น ร้านค้าออนไลน์ บริษัทซอฟต์แวร์ ผู้ผลิตคอนเทนต์ เกม ธุรกิจท่องเที่ยว และเกษตรกรที่ขายตรงผ่านแพลตฟอร์ม จะมีโอกาสเข้าถึงลูกค้าในภูมิภาคด้วยขั้นตอนที่ชัดเจนกว่าเดิม

กระทรวงพาณิชย์ชี้ว่ากลุ่มที่จะได้ประโยชน์มากคือวิสาหกิจขนาดกลาง ขนาดย่อม และรายย่อย หรือ MSMEs เพราะต้นทุนการทำความเข้าใจกฎของหลายประเทศมักเป็นอุปสรรคสำคัญต่อธุรกิจขนาดเล็ก DEFA ยังกล่าวถึง Regulatory Sandbox หรือพื้นที่ทดลองนวัตกรรมภายใต้การกำกับ เพื่อให้สตาร์ตอัปทดสอบผลิตภัณฑ์ใหม่ได้ควบคู่กับการบริหารความเสี่ยง

อีกด้านหนึ่ง ความเชื่อมั่นของผู้บริโภคเป็นเงื่อนไขสำคัญ ความตกลงจึงไม่ได้เน้นเฉพาะความสะดวก แต่รวมถึงการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การคุ้มครองผู้ซื้อออนไลน์ การร่วมมือรับมือภัยไซเบอร์และการหลอกลวงข้ามพรมแดน รวมถึงมาตรฐานที่เกี่ยวกับการไหลเวียนของข้อมูล ประเด็นเหล่านี้จะเป็นบททดสอบว่าประเทศสมาชิกสามารถทำให้การค้าดิจิทัลคล่องตัวขึ้นโดยไม่ลดทอนความปลอดภัยได้หรือไม่

เหตุที่ DEFA กลายเป็นข่าวเด่นในวันที่ 15 พฤศจิกายน คือการเจรจาที่เริ่มในเดือนกันยายน 2566 เดินทางจากการปิดประเด็นค้างในเดือนพฤษภาคม 2569 มาถึงการลงนามและส่งมอบต่อผู้นำอาเซียนอย่างเป็นทางการ ไทยไม่ได้เป็นเพียงผู้ร่วมลงนาม แต่ทำหน้าที่ประธานคณะกรรมการเจรจาและประสานหาฉันทามติในประเด็นดิจิทัลที่แต่ละประเทศมีกฎหมายและระดับการพัฒนาแตกต่างกัน

อย่างไรก็ตาม การลงนามยังไม่ทำให้กติกาทุกข้อใช้กับธุรกิจทันที ขั้นตอนต่อไปคือกระบวนการภายในและการให้สัตยาบันของประเทศสมาชิก การออกหรือปรับกฎหมายรอง และการเตรียมระบบของหน่วยงานรัฐ กระทรวงพาณิชย์ไทยตั้งเป้าผลักดันให้ความตกลงมีผลใช้บังคับภายในกลางปี 2570 ขณะที่อาเซียนระบุกรอบกว้างว่าเป็นช่วงต้นปี 2570 ความต่างของถ้อยคำนี้จึงต้องติดตามจากประกาศทางกฎหมายอย่างเป็นทางการ ไม่ควรตีความว่ามีวันเริ่มใช้ที่แน่นอนแล้ว

สิ่งที่ต้องจับตาต่อคือข้อความความตกลงฉบับสมบูรณ์ แผนการให้สัตยาบันของไทย กฎรองเรื่องข้อมูลและการยืนยันตัวตน ตลอดจนมาตรการช่วย MSMEs ปรับระบบบัญชี การชำระเงิน และความปลอดภัยไซเบอร์ หากการเชื่อมระบบทำได้จริง ผู้ประกอบการจะเห็นผลในรูปของเอกสารน้อยลง การรับเงินสะดวกขึ้น และการขยายตลาดง่ายขึ้น แต่หากการบังคับใช้ของแต่ละประเทศยังต่างกันมาก ประโยชน์ก็อาจเกิดช้ากว่าที่คาด

สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลยืนยันตามปฏิทินปกติว่างวดถัดไปตรงกับวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 แต่วันออกรางวัลดังกล่าวไม่มีผลต่อการเผยแพร่ข่าวนี้หรือรอบการทำงานของ HOTSIA HOT แต่อย่างใด