กระทรวงสาธารณสุขกำลังขยายการเข้าถึงวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมค็อกคัสชนิดคอนจูเกต หรือ PCV ให้เด็กเล็กทั่วประเทศ หลังบรรจุวัคซีนนี้เข้าสู่แผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคแห่งชาติแล้ว ประเด็นกลับมาได้รับความสนใจในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 เมื่อกรมอนามัยประกาศปรับ “สมุดสีชมพู” หรือสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก ให้ติดตามทั้งวัคซีน โภชนาการ การเติบโต และพัฒนาการอย่างเป็นระบบ พร้อมย้ำว่าสมุดเล่มเดิมยังใช้ต่อได้ ไม่ต้องเปลี่ยนใหม่

ตามข้อมูลของกรมควบคุมโรค เด็กทั่วไปจะได้รับวัคซีน PCV ตามสูตร 2p+1 รวม 3 เข็ม ได้แก่ ชุดพื้นฐานเมื่ออายุ 2 เดือนและ 4 เดือน ก่อนรับเข็มกระตุ้นเมื่ออายุ 12 เดือน ส่วนเด็กที่มีความเสี่ยงสูง เช่น มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่มีม้าม หรือมีโรคเรื้อรัง อาจใช้สูตร 3p+1 โดยเพิ่มเข็มเมื่ออายุ 6 เดือน ทั้งนี้ ผู้ปกครองควรให้บุคลากรสาธารณสุขตรวจประวัติและประเมินตารางวัคซีนรายคน โดยเฉพาะกรณีมารับบริการล่าช้า

เหตุผลที่นโยบายนี้สำคัญคือเชื้อ Streptococcus pneumoniae สามารถอยู่ในโพรงจมูกและลำคอ และแพร่ผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการสัมผัสใกล้ชิด โรคที่เกิดขึ้นมีตั้งแต่หูชั้นกลางอักเสบ ไซนัสอักเสบ และปอดอักเสบ ไปจนถึงภาวะรุนแรงอย่างเยื่อหุ้มสมองอักเสบและการติดเชื้อในกระแสเลือด เด็กเล็กเป็นกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังมาก เพราะภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ และเมื่อป่วยรุนแรงอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน ความพิการ หรือเสียชีวิตได้

ตัวเลขจากกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ระบุว่า ในช่วงปี 2566–2568 มีรายงานเด็กอายุ 0–5 ปี ป่วยด้วยโรคนิวโมค็อกคัสชนิดรุนแรงสะสม 5,217 ราย ขณะที่อัตราป่วยรายปีเพิ่มจาก 47.35 เป็น 60.98 และ 61.24 ต่อประชากรแสนคนตามลำดับ ข้อมูลนี้เป็นหนึ่งในแรงผลักดันให้ภาครัฐยกระดับ PCV จากวัคซีนทางเลือกไปสู่บริการในแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคพื้นฐาน เพื่อให้เด็กเข้าถึงได้ทั่วถึงมากขึ้น

การให้บริการทั่วประเทศเริ่มขึ้นตั้งแต่ต้นเดือนพฤศจิกายน โดยกรมควบคุมโรคระบุว่ากลุ่มเป้าหมายหลักคือเด็กอายุ 2–12 เดือน และมีแนวทางสำหรับเด็กที่มารับล่าช้าซึ่งเกิดตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2568 เป็นต้นไป ด้านไทยพีบีเอสรายงานการเปิดให้บริการโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายและตาราง 3 เข็มที่อายุ 2, 4 และ 12 เดือน ผู้ปกครองควรสอบถามหน่วยบริการใกล้บ้านก่อนเดินทาง เพราะวันให้บริการและขั้นตอนนัดหมายอาจต่างกันในแต่ละพื้นที่

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้เป็นกระแสอีกครั้งไม่ใช่เพียงการเริ่มฉีดวัคซีน แต่เป็นการเชื่อมข้อมูลเข้ากับ “สมุดสีชมพู” ฉบับปรับปรุง กรมอนามัยระบุว่า PCV ถูกบรรจุในแผนงานพื้นฐานตั้งแต่เดือนเมษายน 2569 และหน่วยบริการสามารถบันทึกประวัติเพิ่มในสมุดเล่มเดิมได้ ช่องทางนี้ช่วยให้ครอบครัวติดตามวัคซีนควบคู่กับน้ำหนัก ส่วนสูง โภชนาการ และพัฒนาการ ลดความเสี่ยงที่เด็กจะพลาดนัดหรือได้รับวัคซีนไม่ครบ

สิ่งที่ผู้ปกครองควรทำตอนนี้คือเตรียมสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กหรือสมุดวัคซีน แล้วติดต่อคลินิกสุขภาพเด็กดีหรือสถานบริการสาธารณสุขใกล้บ้านเพื่อให้ตรวจตารางตามอายุ หากเด็กมีไข้สูง หายใจเร็ว หอบเหนื่อย ซึม หรือกินนมและอาหารได้น้อย ควรรีบพบแพทย์ ไม่ควรรอให้ถึงวันนัดวัคซีน นอกจากวัคซีนแล้ว การล้างมือ หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ป่วย และดูแลสุขอนามัยยังเป็นมาตรการเสริมที่จำเป็น

ประเด็นที่ต้องจับตาต่อจากนี้คือความครอบคลุมของวัคซีนในแต่ละจังหวัด การติดตามเด็กที่เริ่มช้าหรือขาดนัด และความพร้อมของหน่วยบริการในการบันทึกข้อมูลให้ต่อเนื่อง หากครอบครัวไม่แน่ใจว่าเด็กเข้ากลุ่มใด สามารถขอคำแนะนำจากสถานพยาบาลใกล้บ้านหรือสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ได้โดยตรง

แหล่งข้อมูลโดยตรง: [กรมควบคุมโรค](https://www.ddc.moph.go.th/brc/news.php?deptcode=brc&news=61380&news_views=4167), [กรมอนามัย](https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/101169/) และ [ไทยพีบีเอส](https://www.thaipbs.th/news/content/572287)