วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 เป็นวันเริ่มกระบวนการปลดระวางดาวเทียมไทยคม 4 หรือ IPSTAR หลังยุติการให้บริการเมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน ปิดฉากภารกิจดาวเทียมบรอดแบนด์รุ่นบุกเบิกที่ทำงานมานานกว่า 21 ปี สิ่งสำคัญที่ประชาชนควรรู้คือ ดาวเทียมดวงนี้ไม่ได้กำลังตกกลับสู่โลก แต่จะใช้เชื้อเพลิงที่เหลือขยับออกจากตำแหน่งปฏิบัติงานเดิมไปยังวงโคจรที่สูงกว่า เพื่อลดโอกาสรบกวนดาวเทียมที่ยังให้บริการอยู่
เอกสารที่บริษัท กัลฟ์ สเปซ เทคโนโลยี จำกัด (มหาชน) หรือ GST แจ้งต่อตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเมื่อ 6 พฤศจิกายน ระบุว่า บริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน) หรือ NT จะเริ่มปลดระวางตั้งแต่วันที่ 9 พฤศจิกายนเป็นต้นไป ไทยคม 4 เป็นทรัพย์สินที่ส่งมอบและโอนให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแล้ว โดยกระทรวงมอบหมายให้ NT บริหารจัดการ ส่วน GST รับหน้าที่สนับสนุนด้านวิศวกรรมและการควบคุมดาวเทียมตามสัญญา
## จากดาวเทียมหนักที่สุด สู่ผู้บุกเบิกบรอดแบนด์อวกาศ
ไทยคม 4 ถูกส่งขึ้นสู่อวกาศด้วยจรวด Ariane 5 จากศูนย์อวกาศกูรู เฟรนช์เกียนา เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2548 เวลานั้นมีมวลขณะปล่อยเกือบ 6,500 กิโลกรัม และเป็นดาวเทียมโทรคมนาคมเชิงพาณิชย์ที่หนักที่สุดที่ถูกส่งขึ้นสู่วงโคจรในยุคนั้น
จุดเด่นของ IPSTAR คือการเป็นดาวเทียม High Throughput Satellite หรือ HTS ดวงแรกของโลก ใช้ลำคลื่นแบบเจาะจงพื้นที่และการนำความถี่กลับมาใช้ซ้ำ ทำให้รองรับข้อมูลได้มากกว่าดาวเทียมสื่อสารแบบเดิม เทคโนโลยีนี้ช่วยให้บริการอินเทอร์เน็ตสองทางครอบคลุมพื้นที่ห่างไกลในเอเชียแปซิฟิก ทั้งโรงเรียน ชุมชน ธุรกิจ เครือข่ายโทรศัพท์ และการสื่อสารฉุกเฉินในพื้นที่ที่โครงข่ายภาคพื้นดินเข้าไม่ถึง
ดาวเทียมประจำที่อย่างไทยคม 4 โคจรเหนือเส้นศูนย์สูตรในตำแหน่งที่ทำให้มองจากโลกเหมือนอยู่กับที่ ตำแหน่งปฏิบัติงานของไทยคม 4 คือ 119.5 องศาตะวันออก เมื่อสิ้นอายุวิศวกรรม การปล่อยให้อยู่ในแนวเดียวกับดาวเทียมใช้งานต่อไปจะเพิ่มความเสี่ยงระยะยาว จึงต้องใช้เชื้อเพลิงสำรองยกวงโคจรขึ้นไปยังบริเวณที่เรียกกันว่า “วงโคจรสุสาน” หรือ graveyard orbit
NT ให้ข้อมูลผ่านสื่อว่าแผนนี้จะขยับดาวเทียมขึ้นสูงจากแนวเดิมประมาณ 300 กิโลเมตร แล้วจัดการระบบบนดาวเทียมให้เข้าสู่สภาพปลอดภัย ขั้นตอนดังกล่าวต่างจากการ de-orbit ดาวเทียมวงโคจรต่ำที่อาจควบคุมให้เผาไหม้ในชั้นบรรยากาศ เพราะดาวเทียมประจำที่อยู่สูงจากโลกมากและถูกย้ายขึ้น ไม่ใช่ดึงลง
## ทำไมเรื่องนี้กำลังเป็นกระแส
การปลดระวางไทยคม 4 ไม่ใช่เพียงข่าวบริษัท แต่เป็นการปิดบทหนึ่งของประวัติศาสตร์เทคโนโลยีไทย ดาวเทียมดวงนี้เป็นสัญลักษณ์ของช่วงที่บรอดแบนด์ผ่านดาวเทียมเริ่มเปลี่ยนจากช่องสัญญาณราคาแพงไปสู่ระบบที่ส่งข้อมูลได้ปริมาณสูง และแนวคิด HTS ที่ IPSTAR บุกเบิกได้กลายเป็นมาตรฐานสำคัญของอุตสาหกรรมในเวลาต่อมา
อีกเหตุผลที่คนติดตามคือความกังวลว่าผู้ใช้อินเทอร์เน็ตหรือบริการสื่อสารในพื้นที่ห่างไกลจะได้รับผลกระทบหรือไม่ เอกสารของ GST ยืนยันว่าได้จัดสรรช่องสัญญาณบนดาวเทียมดวงอื่นของบริษัทและบริษัทในเครือที่ได้รับอนุญาตไว้รองรับแล้ว เพื่อให้ลูกค้าใช้บริการต่อเนื่องจนกว่าจะมีดาวเทียมดวงใหม่เข้ามาให้บริการ ขณะที่ NT ระบุว่ากลุ่มผู้ใช้โครงการบริการโทรคมนาคมพื้นฐานโดยทั่วถึงและเพื่อสังคม หรือ USO ถูกย้ายออกจากไทยคม 4 ก่อนหน้านี้แล้ว
## สิ่งที่ต้องจับตาต่อ
ประเด็นแรกคือความเรียบร้อยของการยกวงโคจรและการลดพลังงานคงค้าง เช่น เชื้อเพลิงและระบบไฟฟ้า ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติสำคัญเมื่อปลดระวางดาวเทียม ประเด็นที่สองคือการเปลี่ยนผ่านลูกค้าที่ยังเหลือว่าจะราบรื่นจริงหรือไม่ โดยเฉพาะบริการที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลและคู่ค้าต่างประเทศ หากเกิดปัญหา คุณภาพสัญญาณและช่องทางเยียวยาจะเป็นตัววัดความพร้อมของแผนสำรอง
ประเด็นสุดท้ายคือทิศทางโครงข่ายดาวเทียมของไทยหลังยุค IPSTAR เมื่อบริการกำลังเปลี่ยนไปสู่การผสมผสานดาวเทียมวงโคจรค้างฟ้า หรือ GEO กับเครือข่ายวงโคจรต่ำ หรือ LEO การเกษียณของไทยคม 4 จึงไม่ใช่จุดจบของอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม แต่เป็นการส่งไม้ต่อจากผู้บุกเบิกยุคแรกไปยังโครงข่ายหลายวงโคจรที่แข่งขันกันด้วยความเร็ว ความหน่วงต่ำ และความครอบคลุม
แหล่งข้อมูลโดยตรง: [เอกสาร GST ต่อตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย](https://weblink.set.or.th/dat/news/202611/0380NWS061120261707487070T.pdf), [ข้อมูลดาวเทียมไทยคม 4](https://www.thaicom.net/satellites/thaicom-4-ipstar/), [ประวัติการส่งขึ้นจาก Arianespace](https://newsroom.arianespace.com/ariane-5-successfully-launches-thaicom-4-ipstar-for-thailand/) และ [รายละเอียดแผนย้ายวงโคจรจากคำชี้แจง NT](https://www.bangkokbiznews.com/tech/ai/1259910)
