กรมควบคุมโรคออกคำชี้แจงวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 หลังสื่อสังคมออนไลน์แชร์กรณีผู้ป่วย Mpox หรือฝีดาษวานรที่มีอาการไม่เหมือนภาพจำเดิม เช่น มีแผลเพียงจุดเดียวในบริเวณที่ปกปิด หรือเจ็บคอคล้ายทอนซิลอักเสบ หน่วยงานยืนยันว่าอาการของโรคมีได้หลายรูปแบบตามตำแหน่งรอยโรค และไม่ได้เป็นหลักฐานว่ามี “สายพันธุ์ใหม่” เกิดขึ้นจากอาการเหล่านี้
ประเด็นสำคัญคือ ผลเฝ้าระวังทางห้องปฏิบัติการของไทยพบว่าเดิม Clade IIb เป็นสายพันธุ์หลัก แต่ตั้งแต่กลางปี 2569 ตรวจพบ Clade Ib เพิ่มขึ้นจนกลายเป็นสายพันธุ์หลักที่พบในประเทศขณะนี้ อย่างไรก็ตาม กรมควบคุมโรคยังไม่พบสัญญาณว่า Clade Ib แพร่เป็นวงกว้างในประชากรทั่วไป ผู้ป่วยที่รายงานกระจายอยู่ในจังหวัดใหญ่ แหล่งท่องเที่ยว หรือพื้นที่ประชากรหนาแน่น และพบประปรายในพื้นที่อื่น
## อาการอาจไม่เริ่มจากผื่นเต็มตัว
Mpox ไม่จำเป็นต้องเริ่มด้วยไข้สูงแล้วมีตุ่มจำนวนมากเสมอไป บางคนอาจมีผื่น ตุ่ม หรือแผลเพียงหนึ่งถึงไม่กี่จุด บริเวณผิวหนัง อวัยวะเพศ ทวารหนัก ช่องปาก ใบหน้า แขน หรือขา รอยโรคอาจเจ็บ คัน หรืออยู่ในตำแหน่งที่มองไม่เห็นจากภายนอก
หากรอยโรคอยู่ในช่องปากหรือลำคอ ผู้ป่วยอาจเริ่มจากอาการเจ็บคอ กลืนลำบาก หรืออักเสบคล้ายทอนซิล แม้ยังไม่เห็นผื่นชัดเจน ส่วนรอยโรคบริเวณทวารหนักอาจทำให้ปวดหรือเกิดการอักเสบของไส้ตรง อาการอื่นที่พบได้คือไข้ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย และต่อมน้ำเหลืองโต แต่แต่ละคนไม่จำเป็นต้องมีอาการครบทุกข้อ
องค์การอนามัยโลกระบุว่าอาการมักเริ่มภายในหนึ่งสัปดาห์หลังรับเชื้อ แต่อาจเกิดได้ในช่วง 1–21 วัน และโดยทั่วไปคงอยู่ 2–4 สัปดาห์ ผู้ติดเชื้อสามารถแพร่เชื้อได้จนกว่าแผลทั้งหมดจะหาย สะเก็ดหลุด และมีผิวหนังใหม่ปกคลุม
## Clade Ib หมายถึงอะไร
ไวรัส Mpox แบ่งเป็นสองกลุ่มใหญ่คือ Clade I และ Clade II โดยมีสายย่อย Ia, Ib, IIa และ IIb การระบาดทั่วโลกที่เริ่มในปี 2565 เกิดจาก Clade IIb เป็นหลัก ต่อมา Clade Ib แพร่จากสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกไปยังหลายประเทศและถูกตรวจพบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มากขึ้น
กรมควบคุมโรคประเมินว่า Clade Ib ที่พบในไทยมีอัตราเสียชีวิตต่ำกว่าร้อยละ 0.5 แต่โรคอาจรุนแรงขึ้นในผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้ที่มีโรคร่วมและไม่ได้รับการรักษาต่อเนื่อง หญิงตั้งครรภ์ หรือเด็กเล็ก จึงไม่ควรใช้ตัวเลขอัตราเสียชีวิตต่ำเป็นเหตุผลในการละเลยอาการ
ข้อมูลกรมควบคุมโรค ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2569 ระบุว่า ปีนี้ประเทศไทยมีผู้ป่วยสะสม 470 รายและเสียชีวิต 3 ราย ตัวเลขนี้เป็นผู้ป่วย Mpox ทุกสายพันธุ์ ไม่ใช่จำนวนผู้ป่วย Clade Ib ทั้งหมด และไม่ควรนำไปตีความว่า Clade Ib ทำให้เสียชีวิตทั้งสามรายโดยไม่มีผลตรวจยืนยันเฉพาะราย
## ติดต่ออย่างไรและใครควรตรวจ
โรคแพร่ได้จากการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ ทั้งการสัมผัสผิวหนัง รอยโรค สารคัดหลั่ง การจูบ การมีเพศสัมพันธ์ หรือใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอนที่ปนเปื้อนร่วมกัน การอยู่ใกล้กันเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าจะติดเชื้อเสมอไป ความเสี่ยงขึ้นกับลักษณะและระยะเวลาของการสัมผัส
ผู้ที่มีผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติโดยหาสาเหตุไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติสัมผัสใกล้ชิด ควรพบแพทย์และแจ้งประวัติตามจริง แม้มีเพียงอาการเจ็บคอหรือแผลในปากก็ต้องพิจารณาร่วมกับประวัติเสี่ยง การวินิจฉัยยืนยันใช้การตรวจสารพันธุกรรมด้วยวิธี PCR จากตัวอย่างรอยโรค การดูภาพผื่นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ เพราะอาจคล้ายเริม สุกใส หรือการติดเชื้อผิวหนังชนิดอื่น
ระหว่างรอตรวจหรือรอผล ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและการมีเพศสัมพันธ์ ปกปิดรอยโรค ไม่ใช้ของส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น ล้างมือสม่ำเสมอ และสวมหน้ากากเมื่ออยู่ใกล้คนอื่น หากปวดมาก กินหรือดื่มไม่ได้ มีรอยโรคใกล้ดวงตา หรืออาการทรุดลง ควรไปโรงพยาบาลทันที
## ทำไมข่าวนี้กำลังเป็นกระแส
กระแสครั้งนี้เกิดจากภาพอาการที่ต่างจากความเข้าใจของคนจำนวนมาก ผู้ป่วยบางรายไม่มีผื่นกระจายทั่วตัว ทำให้เสี่ยงต่อการวินิจฉัยช้าหรือเข้าใจผิดว่าเป็นฝีทั่วไปหรือทอนซิลอักเสบ การชี้แจงของกรมควบคุมโรคจึงมีเป้าหมายให้ทั้งประชาชนและบุคลากรแพทย์เพิ่มความละเอียดในการซักประวัติ โดยไม่สร้างความตื่นตระหนก
อีกด้านหนึ่ง การระบุว่า Clade Ib เป็นสายพันธุ์หลักที่ตรวจพบในไทยขณะนี้เป็นการเปลี่ยนแปลงทางระบาดวิทยาที่ต้องเฝ้าติดตาม แต่ต้องอ่านคู่กับประโยคสำคัญว่า “ยังไม่พบการแพร่เป็นวงกว้าง” การสื่อสารสองส่วนนี้พร้อมกันช่วยป้องกันทั้งการประมาทและความกลัวเกินจริง
## สิ่งที่ต้องจับตาต่อ
ตัวเลขสำคัญต่อไปคือจำนวนผู้ป่วยใหม่ สัดส่วน Clade Ib จากการถอดรหัสสายพันธุ์ และหลักฐานการแพร่ภายในชุมชน นอกจากนี้ควรติดตามว่าผู้ป่วยที่มีอาการไม่ชัดเจนเข้าถึงการตรวจ PCR ได้เร็วเพียงใด และมีการรณรงค์โดยไม่ตีตรากลุ่มใดกลุ่มหนึ่งหรือไม่
ประชาชนสอบถามข้อมูลได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 และควรยึดคำแนะนำจากสถานพยาบาลหรือหน่วยงานสาธารณสุข มากกว่าตัดสินโรคจากภาพในสื่อสังคมออนไลน์
แหล่งข้อมูลโดยตรง: [กรมควบคุมโรค—คำชี้แจง 9 พ.ย. 2569](https://www.ddc.moph.go.th/brc/news.php?deptcode=brc&news=61390), [กรมควบคุมโรค—สถานการณ์และคำแนะนำ 3 พ.ย. 2569](https://www.ddc.moph.go.th/brc/news.php?deptcode=brc&news=61254&news_views=2323), [องค์การอนามัยโลก—ข้อมูล Mpox](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mpox) และ [WHO South-East Asia epidemiological bulletin](https://cdn.who.int/media/docs/default-source/searo/whe/wherepib/2026_12_searo_epi_bulletin4.pdf)
