นักวิทยาศาสตร์ไทยกำลังเตรียมส่งแบคทีเรียที่แยกได้จากปะการังไทยขึ้นไปทดลองบนสถานีอวกาศนานาชาติ หรือ ISS ในปี 2570 เพื่อศึกษาว่าจุลินทรีย์ซึ่งช่วยดูแลสุขภาพปะการังจะตอบสนองต่อสภาวะสุดขั้วอย่างสภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำและรังสีในอวกาศอย่างไร ความรู้ที่ได้อาจเปิดแนวทางใหม่ในการช่วยแนวปะการังรับมือทะเลอุ่นขึ้นและภาวะเป็นกรดของมหาสมุทร
โครงการนี้มีชื่อว่า L³: Little Living Lab สนับสนุนโดย National Geographic Society ร่วมกับ Brinson Exploration Hub แห่งสถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย หรือ Caltech กำหนดส่งตัวอย่างขึ้นสู่อวกาศในช่วงฤดูร้อนปี 2570 และให้จุลินทรีย์อยู่ในวงโคจรราว 50 วัน ก่อนนำกลับมาวิเคราะห์บนโลก
ตัวอย่างจากไทยคือแบคทีเรียสกุล Pseudoalteromonas ซึ่งพบร่วมกับปะการังและมีบทบาทตามธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพของปะการัง ทีมวิจัยนำโดยศาสตราจารย์ ดร.สุชนา ชวนิชย์ นักชีววิทยาทางทะเลจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ National Geographic Explorer การทดลองนี้จะเป็นครั้งแรกที่ตัวอย่างสิ่งมีชีวิตจากประเทศไทยซึ่งเก็บโดยนักวิทยาศาสตร์ไทยถูกส่งไปยัง ISS
รายงานของ The Nation เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ระบุว่า ตัวอย่างมีต้นทางจากระบบนิเวศแนวปะการังบริเวณหมู่เกาะแสมสาร จังหวัดชลบุรี พื้นที่ซึ่งนักวิจัยจุฬาฯ ทำงานด้านอนุรักษ์และฟื้นฟูปะการังมาอย่างต่อเนื่อง การส่งตัวอย่างไปอวกาศจึงไม่ได้เริ่มจากห้องทดลองเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อมโยงกับความรู้ภาคสนามของระบบนิเวศทะเลไทย
ปะการังไม่ได้ดำรงชีวิตตามลำพัง ภายในและรอบตัวมันมีชุมชนจุลินทรีย์จำนวนมากซึ่งสัมพันธ์กับโภชนาการ ภูมิคุ้มกัน การสร้างเมือก และความสามารถในการรับมือความเครียด เมื่ออุณหภูมิน้ำทะเลสูงผิดปกติ ปะการังอาจสูญเสียสาหร่ายที่อาศัยร่วมกันจนเกิดภาวะฟอกขาว จุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์จึงเป็นอีกตัวแปรที่นักวิทยาศาสตร์สนใจว่าช่วยให้ปะการังฟื้นตัวหรือทนต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงได้เพียงใด
บน ISS นักวิจัยจะติดตามการเติบโต การสร้างไบโอฟิล์ม การผลิตรงควัตถุ และการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับการรับมือความเครียด ข้อมูลจากอวกาศจะถูกเปรียบเทียบกับตัวอย่างควบคุมบนโลก เพื่อแยกผลของสภาพแวดล้อมในวงโคจรออกจากการเปลี่ยนแปลงตามปกติ หากพบว่าแบคทีเรียบางลักษณะมีความทนทานเพิ่มขึ้น ทีมวิจัยจะประเมินต่อว่าความรู้นั้นนำไปใช้กับงานฟื้นฟูปะการังได้หรือไม่
ความพิเศษของอวกาศคือเป็นห้องทดลองที่สร้างแรงกดดันต่อสิ่งมีชีวิตแตกต่างจากโลก สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำเปลี่ยนการเคลื่อนที่ของของเหลว การรวมตัวของเซลล์ และรูปแบบการเจริญเติบโต ขณะที่รังสีอวกาศเพิ่มความเครียดต่อสารพันธุกรรม การทดลองจึงไม่ได้หมายความว่าจะนำ “ปะการังไปเลี้ยงบนอวกาศ” แต่เป็นการใช้จุลินทรีย์ขนาดเล็กเป็นแบบจำลองเพื่อค้นหากลไกการปรับตัว
Little Living Lab ยังมีตัวอย่างจากอีกสองประเทศ นักวิจัยสหรัฐฯ จะส่งแพลงก์ตอนพืชสี่ชนิดเพื่อศึกษาผลต่อสิ่งมีชีวิตฐานรากของห่วงโซ่อาหารทะเลและผู้ผลิตออกซิเจน ส่วนนักวิทยาศาสตร์แซมเบียจะส่งสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินจากพื้นที่เหมืองที่มีโลหะสูง เพื่อดูว่าสภาพอวกาศจะกระตุ้นความสามารถในการตรึงไนโตรเจน ซึ่งอาจต่อยอดสู่แนวคิดปุ๋ยที่ยั่งยืนได้หรือไม่
เหตุผลที่ข่าวนี้กำลังเป็นที่สนใจคือเป็นจุดบรรจบของสามสาขา ได้แก่ วิทยาศาสตร์ทะเล จุลชีววิทยา และเทคโนโลยีอวกาศ พร้อมยกระดับทรัพยากรชีวภาพจากแนวปะการังไทยเข้าสู่การทดลองนานาชาติ สิ่งสำคัญคือเป้าหมายสุดท้ายยังอยู่บนโลก ไม่ใช่การค้นหาชีวิตต่างดาว แต่คือการใช้สภาวะอวกาศเร่งให้เห็นขีดจำกัดและกลไกการปรับตัวที่อาจสังเกตได้ยากในห้องทดลองปกติ
อย่างไรก็ตาม ผลทดลองจะยังไม่ใช่สูตรฟื้นฟูปะการังสำเร็จรูป การตอบสนองที่ดีในอวกาศไม่ได้รับประกันว่าแบคทีเรียจะช่วยปะการังในทะเลจริงได้ทันที ขั้นต่อไปต้องทดสอบความปลอดภัย ความเสถียร ผลต่อจุลินทรีย์ชนิดอื่น และความเหมาะสมกับปะการังแต่ละพื้นที่ การอนุรักษ์ต้นเหตุ เช่น ลดก๊าซเรือนกระจก ควบคุมมลพิษ และจัดการกิจกรรมชายฝั่ง ยังคงจำเป็น
สิ่งที่ต้องติดตามคือการเก็บและคัดเลือกสายพันธุ์ตัวอย่างตลอดปี 2569 การออกแบบอุปกรณ์ Nanolab สำหรับควบคุมและติดตามจุลินทรีย์ระหว่างภารกิจ การปล่อยในฤดูร้อนปี 2570 และผลวิเคราะห์หลังตัวอย่างกลับสู่โลก หากโครงการพบสัญญาณที่นำไปใช้ได้ ไทยอาจมีเครื่องมือเสริมสำหรับงานฟื้นฟูแนวปะการัง ซึ่งมีคุณค่าทั้งต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ประมง การท่องเที่ยว และการป้องกันชายฝั่ง
โครงการนี้จึงสะท้อนแนวคิดว่า คำตอบของปัญหาสิ่งแวดล้อมขนาดใหญ่อาจซ่อนอยู่ในสิ่งมีชีวิตที่เล็กมาก และบางครั้งการเดินทางไกลถึงวงโคจรก็มีจุดหมายแท้จริงคือการกลับมาดูแลทะเลบนโลกให้ดีขึ้น
แหล่งข้อมูล: [National Geographic Society](https://news.nationalgeographic.org/national-geographic-explorers-to-send-microorganisms-into-space-to-help-develop-climate-solutions-on-earth/), [จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย](https://www.chula.ac.th/en/news/429747/) และ [The Nation Thailand](https://www.nationthailand.com/news/general/40072613)
