ร้านค้าออนไลน์ไทยอาจมีอิสระเลือกบริษัทขนส่งมากขึ้น หากร่างกติกาใหม่ของสำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ผ่านกระบวนการรับฟังความคิดเห็นและถูกประกาศใช้ โดยข้อเสนอสำคัญคือห้ามแพลตฟอร์มลดอันดับการมองเห็นสินค้า เพิ่มค่าธรรมเนียม ตัดสิทธิโปรโมชัน หรือชะลอการจ่ายเงิน เพียงเพราะร้านค้าเลือกใช้ผู้ให้บริการขนส่งรายอื่นแทนบริการของแพลตฟอร์มหรือบริษัทในเครือ
ร่างประกาศดังกล่าวมีชื่อเกี่ยวกับการกำกับโครงสร้างอัตราค่าบริการและการจัดส่งสินค้าในระบบนิเวศแพลตฟอร์มหลายด้าน สำหรับธุรกิจแพลตฟอร์มดิจิทัลซื้อขายสินค้าหรือบริการ เปิดรับความคิดเห็นระหว่างวันที่ 4 พฤศจิกายนถึง 3 ธันวาคม 2569 ประเด็นนี้จึงยังเป็น “ร่าง” ไม่ใช่กฎหมายที่มีผลบังคับแล้ว และแพลตฟอร์มยังไม่ได้มีหน้าที่ต้องเปลี่ยนระบบทันที
สาระที่กระทบผู้ขายโดยตรงคือสิทธิเลือกจัดส่งสินค้าเอง หรือใช้บริษัทขนส่งภายนอกแพลตฟอร์ม ภายใต้มาตรฐานด้านความปลอดภัยและระบบติดตามสถานะที่จำเป็น แพลตฟอร์มจะไม่สามารถผูกการเข้าถึงตลาด สิทธิประโยชน์ หรือโอกาสขาย เข้ากับเงื่อนไขว่าร้านค้าต้องใช้ขนส่งของแพลตฟอร์ม บริษัทในเครือ หรือพันธมิตรเท่านั้น หากข้อความนี้ยังอยู่ในฉบับสุดท้าย ร้านค้ารายย่อยจะมีพื้นที่เปรียบเทียบต้นทุน คุณภาพบริการ และความเหมาะสมกับสินค้าของตนมากขึ้น
อีกส่วนหนึ่งแตะเรื่องที่มองไม่เห็นแต่มีผลต่อยอดขายอย่างมาก นั่นคือการจัดอันดับสินค้าและสิทธิในระบบ แถลงการณ์ของรัฐบาลระบุว่าร่างเสนอห้ามเลือกปฏิบัติต่อร้านค้าที่ใช้ขนส่งรายอื่น ไม่ว่าจะเป็นการลดอันดับแสดงผล เพิ่มค่าบริการ ถอดเครื่องหมายรับรอง ตัดสิทธิเข้าร่วมแคมเปญ หรือชะลอการโอนเงินให้ร้านค้า จุดนี้ทำให้ร่างกติกาไม่ได้พูดเฉพาะ “ค่าส่ง” แต่ขยายไปถึงอำนาจของแพลตฟอร์มในการกำหนดว่าใครจะถูกมองเห็นและเข้าถึงลูกค้าได้มากน้อยเพียงใด
ฝั่งผู้ซื้อ ร่างเสนอให้แสดงตัวเลือกขนส่งอย่างโปร่งใส ทั้งราคา ระยะเวลาจัดส่ง และเงื่อนไขสำคัญ โดยไม่ซ่อนตัวเลือกหรือออกแบบหน้าจอให้การเลือกผู้ให้บริการรายอื่นทำได้ยาก หากต้องมีตัวเลือกเริ่มต้น แพลตฟอร์มควรเปิดเผยหลักเกณฑ์และให้ผู้ซื้อเปลี่ยนได้สะดวก เป้าหมายคือทำให้ “ทางเลือก” เป็นทางเลือกจริง ไม่ใช่มีชื่อหลายรายแต่ระบบผลักผู้ใช้ไปยังบริการเดียวโดยอัตโนมัติ
ส่วนโครงสร้างค่าบริการ ร่างเสนอให้เปิดเผยรายการอย่างชัดเจน เช่น ค่าธรรมเนียมการขาย ค่าชำระเงิน ค่าโฆษณา ค่าส่งเสริมการขาย ค่าจัดส่ง และค่าคลังสินค้า พร้อมอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างเงินที่เรียกเก็บกับบริการที่ร้านค้าได้รับ อย่างไรก็ตาม รัฐบาลย้ำว่านี่ไม่ใช่การกำหนดเพดานค่าคอมมิชชันหรือค่า GP แบบเดียวกันทุกแพลตฟอร์ม และไม่ได้หมายความว่าค่าธรรมเนียมจะลดลงทันที
ความเคลื่อนไหวนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว ก่อนหน้านี้สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ระบุว่าได้ศึกษาเรื่องความโปร่งใสของค่าธรรมเนียมอีคอมเมิร์ซ และหารือกับ กขค. เรื่องบริการโลจิสติกส์บนแพลตฟอร์ม โดยเห็นว่าประเด็นการแข่งขันอยู่ภายใต้กรอบกฎหมายการแข่งขันทางการค้าเป็นหลัก ขณะที่บทวิเคราะห์กฎหมายของ Tilleke & Gibbins ระบุว่าการรับฟังความคิดเห็นรอบนี้ครอบคลุมร่างกติกาสำหรับทั้งอีคอมเมิร์ซและบริการเรียกรถหรือจัดส่งตามอุปสงค์ และกำหนดส่งความเห็นภายใน 3 ธันวาคมเช่นกัน
เหตุผลที่เรื่องนี้กำลังเป็นที่สนใจคือโมเดลแพลตฟอร์มยุคใหม่ไม่ได้หารายได้จากค่าคอมมิชชันอย่างเดียว แต่เชื่อมการมองเห็นสินค้า โฆษณา การชำระเงิน คลังสินค้า และการขนส่งไว้ในระบบเดียว การให้เจ้าของตลาดดิจิทัลขายบริการประกอบเองไม่ใช่เรื่องผิดโดยอัตโนมัติ แต่ความเสี่ยงเกิดขึ้นเมื่อแพลตฟอร์มใช้การจัดอันดับ เงื่อนไข หรือข้อมูลที่เหนือกว่าเพื่อบีบให้ร้านค้าต้องซื้อบริการในเครือ จึงเป็นเหตุผลที่ร่างพยายามแยก “การแข่งขันด้วยคุณภาพ” ออกจาก “การบังคับพ่วงด้วยอำนาจแพลตฟอร์ม”
สิ่งที่ต้องจับตาหลังปิดรับฟังความคิดเห็นคือถ้อยคำฉบับสุดท้าย ขอบเขตแพลตฟอร์มที่อยู่ภายใต้กติกา มาตรฐานขั้นต่ำของขนส่งภายนอก วิธีพิสูจน์ว่าการลดอันดับเกิดจากการเลือกขนส่งหรือจากคุณภาพร้านค้า ตลอดจนวันมีผลบังคับใช้จริง ผู้ขาย ผู้ซื้อ และบริษัทขนส่งจึงควรอ่านร่างและส่งข้อมูลจากประสบการณ์จริงภายในกำหนด แทนการเข้าใจล่วงหน้าว่ากติกานี้ประกาศใช้แล้วหรือจะทำให้ค่าส่งและค่า GP ลดลงทันที
แหล่งข้อมูล: - [ทำเนียบรัฐบาล: รายละเอียดร่างกติกาและช่วงรับฟังความคิดเห็น](https://www.thaigov.go.th/th/news/171016) - [กรมประชาสัมพันธ์: สรุปข้อเสนอเรื่องทางเลือกขนส่งและข้อห้ามเลือกปฏิบัติ](https://prd.go.th/main/article/61f45a06-28ca-41e8-9ac9-e5c982868725) - [ETDA: ภูมิหลังการหารือเรื่องค่าธรรมเนียมและโลจิสติกส์แพลตฟอร์ม](https://www.etda.or.th/th/pr-news/dps_press.aspx) - [Tilleke & Gibbins: วิเคราะห์ร่างกติกาการแข่งขันของแพลตฟอร์มไทย](https://www.tilleke.com/insights/thailand-proposes-competition-rules-for-ride-hailing-delivery-and-e-commerce/)
