วันที่ 29 ตุลาคม 2569 ประเด็น “อ่างเก็บน้ำคลองวังโตนด” กลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง เมื่อมูลนิธิสืบนาคะเสถียรพร้อมชาวจันทบุรี 12 คน เข้ายื่นฟ้องต่อศาลปกครองกลาง ขอให้เพิกถอนมติและความเห็นชอบที่เกี่ยวข้องกับรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ หรือ EHIA ของโครงการ พร้อมยื่นคำขอคุ้มครองชั่วคราวเพื่อระงับการนำรายงานไปใช้ประกอบกระบวนการเพิกถอนพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้น
นี่เป็นการกลับมายื่นฟ้องอีกครั้ง หลังศาลปกครองกลางเคยไม่รับคำฟ้องเมื่อ 14 กรกฎาคม 2569 เพราะขณะนั้นขั้นตอนอนุมัติสุดท้ายยังไม่เสร็จ ต่อมา คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อ 5 สิงหาคม 2569 อนุมัติการดำเนินโครงการตามข้อเสนอของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ฝ่ายผู้ฟ้องจึงเห็นว่าเงื่อนไขทางคดีเปลี่ยนไป และระบุว่ามีผู้ร่วมสนับสนุนการฟ้อง 8,050 คน
ข้อพิพาทไม่ได้อยู่ที่คำถามง่าย ๆ ว่า “เอาน้ำหรือเอาป่า” แต่เป็นการชั่งน้ำหนักระหว่างความมั่นคงทางน้ำกับความสมบูรณ์ของข้อมูลสิ่งแวดล้อม ฝ่ายผู้ฟ้องตั้งข้อสงสัยต่อข้อมูลสำคัญใน EHIA รวมถึงการประเมินความเสียหาย มาตรการลดผลกระทบ ความหลากหลายทางชีวภาพ และความเสี่ยงที่จะเพิ่มแรงกดดันต่อถิ่นอาศัยของช้างป่า จึงขอให้ศาลเพิกถอนมติ ครม. วันที่ 5 สิงหาคม และให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทบทวนรายงานตามหลักวิชาการ
อีกด้านหนึ่ง กรมชลประทานยืนยันว่า EHIA ผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการผู้ชำนาญการและคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติแล้ว ตัวโครงการตามข้อมูลล่าสุดเป็นเขื่อนดิน ความจุระดับเก็บกักปกติ 99.50 ล้านลูกบาศก์เมตร สนับสนุนพื้นที่ชลประทานประมาณ 87,700 ไร่ และปรับลดพื้นที่โครงการจากราว 14,600 ไร่ เหลือ 11,982 ไร่ กรมยังระบุว่าจะทำมาตรการป้องกัน ติดตาม และฟื้นฟูผลกระทบ รวมถึงดูแลถิ่นอาศัยสัตว์ป่าและลดความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง
เหตุที่เรื่องนี้กำลังเป็นกระแส คือคดีอาจกลายเป็นบททดสอบสำคัญของมาตรฐาน EHIA สำหรับโครงการขนาดใหญ่ในพื้นที่อนุรักษ์ โดยเฉพาะเมื่อข้อมูลจากกรมอุทยานแห่งชาติฯ ระบุว่า การสำรวจภาคสนามในปี 2566 พบความแตกต่างบางส่วนจากรายงาน EHIA เดิม และเสนอให้ลดความจุเพื่อให้น้ำท่วมพื้นที่อุทยานน้อยที่สุด ขณะที่ฐานข้อมูล Smart EIA Plus ของ สผ. ยืนยันว่ารายงานเลขที่ 15313 เป็น EHIA ของโครงการนี้
สิ่งที่ต้องจับตาต่อจากนี้มีสามจุด ได้แก่ ศาลจะรับคำฟ้องไว้พิจารณาหรือไม่ จะมีคำสั่งเกี่ยวกับคำขอคุ้มครองชั่วคราวอย่างไร และหน่วยงานรัฐจะชี้แจงหรือทบทวนข้อมูลทางวิชาการส่วนที่ถูกโต้แย้งหรือไม่ ในระหว่างนี้ควรแยกให้ชัดว่า การยื่นฟ้องยังไม่ใช่คำพิพากษาว่า EHIA ไม่ชอบด้วยกฎหมาย และมติอนุมัติโครงการก็ไม่ได้หมายความว่าการก่อสร้างเริ่มได้ทันที เพราะยังมีขั้นตอนด้านพื้นที่และกฎหมายอื่นที่ต้องดำเนินการ
