คณะรัฐมนตรีเห็นชอบร่างความตกลงจัดตั้ง “ศูนย์อาเซียนว่าด้วยสาธารณสุขฉุกเฉินและโรคอุบัติใหม่” หรือ ACPHEED พร้อมอนุมัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นผู้ลงนามในช่วงการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ระหว่างวันที่ 15–17 พฤศจิกายน 2569 ที่ฟิลิปปินส์ การตัดสินใจครั้งนี้ทำให้แผนที่เจรจากันมาหลายปีขยับจากกรอบความร่วมมือไปสู่กลไกถาวรระดับภูมิภาค โดยไทยจะรับภารกิจสำคัญทั้งด้านการตอบโต้ภาวะฉุกเฉิน การสื่อสารความเสี่ยง และเป็นที่ตั้งสำนักเลขาธิการของศูนย์

## ศูนย์เดียว แต่แบ่งภารกิจสามประเทศ

โครงสร้าง ACPHEED แบ่งงานตามความเชี่ยวชาญและที่ตั้งออกเป็นสามเสาหลัก เวียดนามดูแลการป้องกันและการเตรียมความพร้อม อินโดนีเซียดูแลการตรวจจับและการประเมินความเสี่ยง ส่วนประเทศไทยดูแลการตอบโต้และการสื่อสารความเสี่ยง พร้อมเป็นที่ตั้งสำนักเลขาธิการ รูปแบบนี้ออกแบบให้แต่ละประเทศเชื่อมข้อมูลและการปฏิบัติการเข้าด้วยกัน แทนที่จะตั้งหน่วยงานซ้ำซ้อนครบทุกด้านในประเทศเดียว

เป้าหมายของศูนย์คือเป็นทั้งศูนย์ความเป็นเลิศและศูนย์กลางทรัพยากรของอาเซียน ครอบคลุมการเฝ้าระวัง การวิเคราะห์ข้อมูล การเตรียมพร้อม การตอบโต้โรคอุบัติใหม่และโรคระบาด ตลอดจนการวิจัย นวัตกรรม และการพัฒนาบุคลากร หากเกิดเหตุข้ามพรมแดน กลไกนี้ควรช่วยให้อาเซียนประเมินสถานการณ์ร่วมกันได้เร็วขึ้น และสื่อสารคำแนะนำที่สอดคล้องกันมากกว่าการทำงานแยกส่วน

## ทำไมเรื่องนี้กำลังเป็นกระแส

จังหวะสำคัญอยู่ที่การลงนามซึ่งถูกวางไว้ในอีกไม่กี่วันข้างหน้า หลังเจ้าหน้าที่อาวุโสด้านการพัฒนาสุขภาพของอาเซียน 11 ประเทศบรรลุฉันทมติร่างสุดท้ายเมื่อเดือนตุลาคม กระทรวงสาธารณสุขระบุว่าการเจรจารายละเอียดใช้เวลาราวสี่ปี และสามประเทศเจ้าภาพได้หารือกันอย่างเข้มข้นก่อนปิดร่างความตกลงได้สำเร็จ การเห็นชอบของ ครม. จึงเป็นขั้นตอนภายในประเทศที่จำเป็นก่อนรัฐมนตรีลงนามและไทยจัดทำสัตยาบันสารส่งให้สำนักเลขาธิการอาเซียน

สำหรับไทย บทบาท “Response and Risk Communication” มีความหมายมากกว่าการเป็นสถานที่ตั้งสำนักงาน เพราะการตอบโต้เหตุฉุกเฉินต้องเชื่อมข้อมูลจากห้องปฏิบัติการ ระบบเฝ้าระวัง โรงพยาบาล หน่วยปฏิบัติการฉุกเฉิน และหน่วยสื่อสารสาธารณะเข้าด้วยกัน กระทรวงสาธารณสุขรายงานก่อนหน้านี้ว่าไทยกำลังเตรียมแนวทางปฏิบัติ เครื่องมือวิชาการ แผนยุทธศาสตร์ห้าปี และกลไกแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาค รวมถึงประสานความร่วมมือกับเวียดนามและอินโดนีเซีย

## ภูมิหลังที่ต้องจับตา

แนวคิด ACPHEED เกิดจากบทเรียนของโควิด-19 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการระบาดไม่หยุดที่พรมแดน และความล่าช้าเพียงช่วงสั้น ๆ อาจเพิ่มทั้งผลกระทบต่อสุขภาพและต้นทุนทางเศรษฐกิจ อาเซียนจึงต้องการกลไกที่ช่วยประสานการป้องกัน ตรวจจับ และตอบสนองอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่รอสร้างเครือข่ายใหม่เมื่อเกิดวิกฤตแล้ว

อย่างไรก็ตาม การมีความตกลงและอาคารสำนักงานยังไม่เท่ากับศูนย์พร้อมทำงานเต็มรูปแบบ สิ่งที่ต้องดูต่อคือกรอบงบประมาณ บุคลากร อำนาจหน้าที่ การแบ่งปันข้อมูลสุขภาพข้ามประเทศ มาตรฐานคุ้มครองข้อมูล และวิธีตัดสินใจเมื่อประเทศสมาชิกประเมินความเสี่ยงไม่ตรงกัน นอกจากนี้ ควรติดตามว่าหลังการลงนาม 15–17 พฤศจิกายน แต่ละประเทศจะให้สัตยาบันและนำความตกลงไปใช้เร็วเพียงใด

หมุดหมายถัดไปที่กระทรวงสาธารณสุขเปิดเผยไว้คือการประชุมประเทศเจ้าภาพครั้งที่ 3 ที่เวียดนาม วันที่ 15–16 ธันวาคม 2569 และครั้งที่ 4 ที่กรุงเทพฯ ในเดือนมกราคม 2570 การประชุมสองรอบนี้จะเป็นตัวชี้วัดว่าการแบ่งงานสามประเทศเริ่มแปลงเป็นระบบปฏิบัติการจริงหรือยัง โดยเฉพาะการเชื่อมแผนห้าปี มาตรฐานปฏิบัติงาน และช่องทางสื่อสารความเสี่ยงให้ทำงานร่วมกันได้

แหล่งข้อมูลโดยตรง: [ทำเนียบรัฐบาล](https://www.thaigov.go.th/th/news/171068), [กระทรวงสาธารณสุข—ฉันทมติร่างสุดท้าย](https://pr.moph.go.th/online/index/news/348852) และ [กระทรวงสาธารณสุข—ความคืบหน้าประเทศเจ้าภาพ](https://pr.moph.go.th/online/index/news/349662)