กัมพูชารับมอบผลการศึกษาความเป็นไปได้สำหรับโครงการปรับปรุงและขยายพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกัมพูชาในกรุงพนมเปญ เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2026 เปิดทางให้โครงการอนุรักษ์ครั้งใหญ่ขยับจากขั้นวางแผนไปสู่การจัดหาเงินและออกแบบรายละเอียด โดยกระทรวงวัฒนธรรมและวิจิตรศิลป์กัมพูชาเผยแพร่ข้อมูลอย่างเป็นทางการในวันที่ 23 ตุลาคม

จุดที่ต้องแยกให้ชัดคือวงเงิน 900,000 ยูโร หรือราวหนึ่งล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นงบสำหรับการศึกษาและจัดทำแผน ไม่ใช่งบก่อสร้างทั้งหมด การศึกษานี้ได้รับเงินสนับสนุนจากกระทรวงยุโรปและการต่างประเทศฝรั่งเศส ดำเนินการผ่าน Expertise France ร่วมกับพิพิธภัณฑ์กีเมต์ สถานทูตฝรั่งเศส และฝ่ายกัมพูชา เพื่อประเมินว่าอาคารเดิม คลังสะสม พื้นที่จัดแสดง และบริการผู้ชมควรพัฒนาไปทางใด

กระทรวงวัฒนธรรมกัมพูชาระบุว่า เป้าหมายคือเพิ่มศักยภาพในการอนุรักษ์และจัดแสดงสมบัติทางวัฒนธรรม พร้อมรักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของสถานที่ ไม่ใช่รื้ออาคารเก่าเพื่อสร้างของใหม่ทับทั้งหมด ด้าน Expertise France อธิบายแผนศึกษาไว้สามแกน ได้แก่ การสำรวจคอลเลกชันและวางยุทธศาสตร์พิพิธภัณฑ์ การประเมินโครงสร้างและการใช้งานของอาคาร รวมถึงการออกแบบนโยบายผู้ชมและกิจกรรมวิชาการ–วัฒนธรรม

รายละเอียดเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเปิดมาตั้งแต่ปี 1920 และเป็นสถาบันหลักด้านประวัติศาสตร์กับโบราณคดีของกัมพูชา รายงานข่าวท้องถิ่นระบุว่า มีวัตถุที่ขึ้นทะเบียนมากกว่า 19,000 รายการ ครอบคลุมตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยนครวัด ไปจนถึงยุคหลังนครวัด ขณะที่การรับคืนโบราณวัตถุจากต่างประเทศในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ทำให้ความต้องการพื้นที่จัดเก็บ อนุรักษ์ วิจัย และอธิบายที่มาของวัตถุเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

โครงการจึงไม่ได้มีเพียงภาพของห้องจัดแสดงที่ทันสมัยขึ้น งานหลังบ้านเป็นหัวใจไม่แพ้กัน ตั้งแต่การทำบัญชีคอลเลกชัน การควบคุมสภาพแวดล้อมสำหรับหิน โลหะและวัสดุเปราะบาง ระบบรักษาความปลอดภัย พื้นที่ทำงานของนักอนุรักษ์ ไปจนถึงมาตรฐานการเคลื่อนย้ายและจัดเก็บวัตถุ นอกจากนี้ยังมีเป้าหมายด้านการเข้าถึงของผู้พิการ การใช้บริการดิจิทัล และการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงประชาชนกัมพูชากับมรดกของตนเอง

ความเคลื่อนไหวนี้กำลังได้รับความสนใจ เพราะรัฐบาลกัมพูชายืนยันว่าจะผลักดันต่อจาก “ขั้นศึกษา” ไปสู่ “ขั้นลงทุน” แม้ยังมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ รายงานของ Kampuchea Thmey อ้างคำกล่าวของวองซี วิสโสธ รองนายกรัฐมนตรีถาวรว่า รัฐบาลจะจัดสรรงบและพัฒนากรอบการเงิน โดยคาดหวังว่าจะระดมเงินที่จำเป็นและดำเนินโครงการในกรอบเวลาราว 5–7 ปี อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการเปิดเผยตัวเลขค่าก่อสร้างสุดท้ายหรือวันเริ่มงานก่อสร้างที่แน่นอน

กรอบ 5–7 ปีจึงควรถูกมองเป็นเป้าหมายระยะยาว ไม่ใช่กำหนดเสร็จที่รับประกันแล้ว ขั้นต่อไปต้องผ่านการเลือกแบบ การประเมินต้นทุน การจัดหาแหล่งเงิน การอนุมัติ และการวางแผนก่อสร้างโดยไม่กระทบคอลเลกชันหรือการให้บริการ หากตัวเลขและแบบยังเปลี่ยนได้ การสื่อสารต่อสาธารณะควรอัปเดตเป็นระยะเพื่อป้องกันความเข้าใจผิดว่าโครงการพร้อมก่อสร้างทันที

เหตุผลที่ข่าวนี้มีน้ำหนักในระดับภูมิภาคคือ พิพิธภัณฑ์ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงดึงนักท่องเที่ยว แต่เป็นศูนย์รวมหลักฐานทางประวัติศาสตร์และพื้นที่สร้างความรู้เกี่ยวกับศิลปะเขมร การยกระดับมาตรฐานอาจช่วยให้กัมพูชารองรับวัตถุที่ได้รับคืนจากต่างประเทศได้ดีขึ้น เปิดโอกาสให้นักวิชาการเข้าถึงข้อมูล และทำให้นิทรรศการเล่าเรื่องได้กว้างกว่าการนำวัตถุสวยงามมาวางเรียงกัน

สิ่งที่ต้องจับตาต่อจากนี้มีอย่างน้อยสี่ด้าน คือ งบลงทุนจริงและแหล่งเงิน แบบสถาปัตยกรรมที่จะรักษาเอกลักษณ์อาคารเดิม แผนดูแลคอลเลกชันระหว่างก่อสร้าง และระดับการมีส่วนร่วมของนักอนุรักษ์ นักประวัติศาสตร์ ศิลปิน และประชาชนกัมพูชา ความสำเร็จจะไม่ได้วัดจากขนาดอาคารใหม่เท่านั้น แต่ต้องวัดจากคุณภาพการอนุรักษ์ ความโปร่งใสของโครงการ การเข้าถึงของผู้ชม และความสามารถในการเล่าเรื่องมรดกเขมรอย่างถูกต้อง

หากโครงการเดินหน้าตามแผน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอาจเปลี่ยนจากอาคารประวัติศาสตร์ที่มีพื้นที่จำกัด ไปเป็นศูนย์อนุรักษ์ วิจัย เรียนรู้ และท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่รองรับอนาคตได้มากขึ้น แต่ระยะใกล้ที่สุดยังเป็นช่วงเปลี่ยนจากผลศึกษาไปสู่แผนลงทุน จึงต้องติดตามการอนุมัติงบ แบบรายละเอียด และกำหนดงานอย่างเป็นทางการก่อนสรุปว่าการก่อสร้างจะเริ่มเมื่อใด

แหล่งข้อมูล: - กระทรวงวัฒนธรรมและวิจิตรศิลป์กัมพูชา: https://mcfa.gov.kh/official-handover-ceremony-for-the-results-of-the-feasibility-study-on-the-modernization-and-expansion-project-of-the-national-museum-of-cambodia/ - Expertise France: https://www.expertisefrance.fr/en/projects/modernisation-museum-cambodia - Agence Kampuchea Presse: https://akp.gov.kh/post/detail/384627 - Kampuchea Thmey Daily: https://en.kampucheathmey.com/national/1150248/